Қазақстан-ресей медициналық универститеті



Дата02.10.2020
өлшемі270.48 Kb.
#30231
Байланысты:
Гендер Экспрессиясы Тілеудес Дана 112Б
Гендер Экспрессиясы Тілеудес Дана 112Б

Қазақстан-ресей медициналық универститеті


Орындаған:Тілеудес Дана 112Б

Тексерген:Айдана Мадиевна



Тақырып:Гендер экспрессиясының реттелуі

2020 жыл

Жоспар

Ген туралы

  • Ген дегеніміз – бір полипептидтік тізбектің синтезіне жауапты генетикалық ақпараттын бірлігі болып табылатын ДНҚ молекуласының кесіндісі деп аталады.
  • Мендельдің «тұқым қуалайтын бастама» түсінігіне сай ген түсінігіне генетикаға 1909ж енгізген.
  • Қазіргі көзқарастар бойынша «ген» дегеніміз бір полипептидтік тізбектің рРНҚ-ның құрылысын анықтайтын ДНҚ молекуласының бөлігі.

Гендер экспрессияның реттелуі

  • Бұл транскрипция басталатын аймақта орналасқан қарыздардың,әртүрлі ДНҚ бөліктерімен өзара сертификатты байланысуы.
  • Гендердің экспрессиясы уақытқа байланысты жүреді,яғни гендер қосылып және ажырап отырады немесе гендер белсенді немесе белсенсіз халел болады.
  • Реттеуші ретінде жиі ақуыздар,кейде металдар және басқа төменгі молекулярлық қосылыстар жатады.

Ген экспрессиясы

Гендік экспрессияның бақылануы

  • Оң
  • Белгілі бір регуляцияға жауапты элементтерінің әсеріне байланысты,ген экспрессияның деңгейінің өсуі

  • Теріс
  • Белгілі бір регуляцияға жауапты элементтерінің әсеріне байланысты ген экспрессияның деңгейінің төмендеуі

Прокариоттардың гендерінің активтілігі реттелуі

  • Белоктың құрылымы және информация құрылымдық гендерде жазылған. Бір хромасоманың бойында қатар орналасқан гендер тіркес гендер деп аталады. Бұл гендердің активтілігі басқа бір реттеуші геннің бақылауында болды. Реттеуші белоктың бақылауына сай белок ферменттері қажет кезде ғана синтезделіп қажетсіз уақытта синтезделмейді. Реттеуші ген құрылымдық геннен қашытықта орналасқан. Реттеуші генде құрылымдық геннің жұмысына кедергі болатын репрессор белогі туралы информация сақталады. Репрессор белогі құрылымдық генге оператор гені арқылы әсер етеді. Яғни құрылымдық геннің іске қосылуы мен тоқтатылуы оператор гені арқылы жүзеге асырылады. Барлық құрылымдық гендерді оператор генімен қосып оперон деп атайды. Репрессор белогі 2 түрлі болады: активті және активті емес. Егер ол активтенген болса оператор генімен қосылып құрылымдық геннің жұмысын тоқтатады. Бұл кезде транскрипция жүрмейді. Полипептидтік синтезі тоқтап оперон істен шығады. Ал егер репрессор белогі активсізденсе оператор гені одан босап, оперон іске қосылады да құрылымдық гендерде транскрипцияжүріп и-РНҚ сәйкес, рибосомаларда полипептидтік тізбек синтезделе бастайды.  
  • Репрессор белогі 2 түрлі болады: активті және активті емес. Егер ол активтенген болса оператор генімен қосылып құрылымдық геннің жұмысын тоқтатады. Бұл кезде транскрипция жүрмейді. Полипептидтік синтезі тоқтап оперон істен шығады. Ал егер репрессор белогі активсізденсе оператор гені одан босап, оперон іске қосылады да құрылымдық гендерде транскрипцияжүріп и-РНҚ сәйкес, рибосомаларда полипептидтік тізбек синтезделе бастайды.  

Эукариоттардағы гендер экспрессиясын реттелуі

  • Эукариоттар организмде гендердің реттелу механизмі прокариоттармен салыстырғанда күрделі процесс. Өйткені, эукариоттарда ядро қабығының болуы хромосома санының көп болуы, гендердің өзара әрекеттесуі, оператор гені санының артуы, сондай-ақ құрылымдық гендердің транскрипциясында индуктор ретінде гормондардың және жүйке жүйесінің қатысуы геннің жұмысының реттелуін күрделендіреді. 1972 жылы Григорьев ұсынған схема бойынша әр бір оперон информациясы бар зона құрылымдық гендерден және информациясы жоқ акцепторлық аймақтан тұрады.

 Эукариот гендерінің экспрессиясы реттелуі кезеңідері

  • Гендік кезең – құрылымдық геннің көпшілігі ДНҚ кесінділерінен тұрады. ДНҚ кесіндісінің саны синтезделетін белоктың мөлшерін анықтайды. Егер ДНҚ көшірмесінің саны аз болса белок та жеткіліксіз мөлшерде түзіледі де ұзақ алмасу бұзылады.
  • Транскрипциялық кезең – мұнда ДНҚ-ның құрылысына сәйкес про-и-РНҚ түзіледі. Про-и-РНҚ экзонинтронды участіктен тұрады. Мутацияға байланысты нуклеотидтер ретінің өзгеруі генетикалық ақпаратты өзгертеді.Посттранскрипция кезең – түзілген про-и-РНҚ процессинг және сплайсингтің нәтижесінде жетілген и-РНҚ айналады.

Эукариот генінің экспрессиялық реттелуінің этаптары

  • Реттелудің қосымша деңгейі(ЭНХАНСЕРЛЕР,САЙЛЕНСЕРЛЕР)
  • Реттелудің базалық деңгейі(ПЕДПРОМОТР+ПРОМОТОР)
  • Құрылымдық ген

Геном

  • Геном – жасушаның, ағзаның тіршілігі және дамуы үшін қажет барлық генетикалық ақпарат жазылған ДНҚ молекулаларының толық жиынтығы болып табылады, яғни жасушаның ядролық және цитоплазмалық ДНҚ-сының барлық гендері мен ген аралық учаскелерінің жиынтығы.

Қорытынды

  • Гендер экспрессиясы дегеніміз-генетикалық ақпараттың полипептидтер мен ақуыздарға ДНҚ-нан РНҚ арқылы тасымалдануы.
  • Копжасушалы организмдердің әрбір соматикалық жасушасындағы гендік мәліметтің көп бөлігі бірдей болады.Сондықтан гендік экспрессия бақылануы тиіс.
  • Ген экспрессиясы:ДНҚ транскрипциясы.Транскрипция генетикалық ақпараттың жалпы тасымалдарының бірінші кезеңі болып табылады.
  • Ген экспрессия:Трансляция генетикалық ақпараттың жүзеге асуының кезекті бір кезеңі болып табылады.


Достарыңызбен бөлісу:




©www.melimde.com 2022
әкімшілігінің қараңыз

    Басты бет
Сабақтың тақырыбы
бойынша жиынтық
жиынтық бағалау
Сабақтың мақсаты
Сабақ тақырыбы
ғылым министрлігі
тоқсан бойынша
рсетілетін қызмет
бағалауға арналған
Жалпы ережелер
Сабақ жоспары
Қазақстан республикасы
қызмет стандарты
бекіту туралы
жиынтық бағалауға
жиынтық бағалаудың
республикасы білім
тоқсанға арналған
бағалау тапсырмалары
Қазақстан республикасының
Реферат тақырыбы
арналған тапсырмалар
арналған жиынтық
білім беретін
бағдарламасына сәйкес
Әдістемелік кешені
болып табылады
мерзімді жоспар
бағалаудың тапсырмалары
туралы хабарландыру
Қазақстан тарихы
арналған әдістемелік
пәнінен тоқсанға
республикасының білім
сәйкес оқыту
Қазақ әдебиеті
Мектепке дейінгі
оқыту мақсаттары
қазақ тілінде
нтізбелік тақырыптық
жалпы білім
Жұмыс бағдарламасы
оқыту әдістемесі
білім берудің
Республикасы білім
әдістемелік ұсыныстар
Инклюзивті білім
пәнінен тоқсан
туралы анықтама
тақырыптық жоспар
мамандығына арналған