Осы шақ және қалып етістіктері Қайсар Қадырқұлов,ф.ғ. к,ҚазҰУ



Pdf көрінісі
бет1/7
Дата18.12.2021
өлшемі207.72 Kb.
#142480
  1   2   3   4   5   6   7
Байланысты:
Кадыркулов К.Ш. қаз әд журнал
Кадыркулов К.Ш. қаз әд журнал


«Қазақ тілі мен әдебиеті» журналы, №3, 2016 ж. 

 

Осы шақ және қалып етістіктері 

Қайсар Қадырқұлов,ф.ғ.к,ҚазҰУ 

Қазіргі  қазақ  тілінде  етістіктің  осы  шақ  категориясын  оқытуда  бірізділік  жоқтың  қасы. 

Әсіресе,  нақ  осы  шақтың  екі түрін де қалып етістіктеріне теліп алып, жалпы шаққа тән ережелер 

мен  етістіктің  өзіне  арналған  қағидаларға  қайшы  келетін  тұстарға  мән  беруді  оқыту  үдерісі 

барысында назардан жиі тыс қалдыратын болдық. Осы шақ дегеніміз - қимыл немесе іс- әрекеттің 

сөйлеп  тұрған  уақытта  болуы.  Барлық  оқулықтар  мен  зерттеу  еңбектерінде  дәл осындай ереже 

бірдей үлгіде берілген. Ал ...түбір етістіктер екінші жақ тарапқа тікелей бұйыру я тілек айту 



мағынасын  (сен  оқы,  сен  сөйле)  білдіріп,  бұйрық(императив) я тілек(оптатив) рай формасымен 

түрлес  те,  орайлас  та  болатындықтан,  грамматикада  бұйрық  -  тілек(императив  -  оптатив) 

райының  жекеше  түрінің  екінші  жағының  формасы  жасалады  (1);  ...етістіктің  түбірі  болып 

бұйрық  райдың  2-жақ, жекеше түрі саналады: ал, бер, қал, жаз, байқа, сыпыр. Бұл қалыптағы 

етістіктер  тек  болатын  істі,  қимылды,  қозғалыс,  әрекетті  ғана  білдіреді.  Сонымен  қатар 

бұлардан бұйрық мән де байқалады, бірақ ол етістіктің лексикалық мағынасы емес, ондағы істің 

болмысқа  қатынасын,  яғни  істің  кімге  арналғандығын  білдіреді(2);...етістіктің  түбірі  жалаң 

түрде  екінші  жақ  жекеше  сен  деген  жіктеу  есімдігіне  қарата  бұйырылып:  жаз(сен  жаз), 



Достарыңызбен бөлісу:
  1   2   3   4   5   6   7




©www.melimde.com 2022
әкімшілігінің қараңыз

    Басты бет
Сабақтың тақырыбы
бойынша жиынтық
жиынтық бағалау
Сабақ тақырыбы
Сабақтың мақсаты
ғылым министрлігі
тоқсан бойынша
бағдарламасына сәйкес
бағалауға арналған
Сабақ жоспары
Реферат тақырыбы
жиынтық бағалауға
сәйкес оқыту
арналған тапсырмалар
Қазақстан республикасы
білім беретін
оқыту мақсаттары
бағалау тапсырмалары
рсетілетін қызмет
Жалпы ережелер
жиынтық бағалаудың
республикасы білім
бекіту туралы
тоқсанға арналған
Қазақстан тарихы
Қазақстан республикасының
мерзімді жоспар
арналған жиынтық
қызмет стандарты
болып табылады
арналған әдістемелік
жалпы білім
бағалаудың тапсырмалары
Мектепке дейінгі
оқыту әдістемесі
Қазақ әдебиеті
пәнінен тоқсанға
нтізбелік тақырыптық
Зертханалық жұмыс
Инклюзивті білім
Әдістемелік кешені
республикасының білім
білім берудің
туралы жалпы
Қазақстанның қазіргі
Қысқа мерзімді
Жұмыс бағдарламасы
қазақ тілінде
туралы хабарландыру
қазіргі заман
атындағы жалпы